Mở cửa cho doanh nghiệp FDI lên sàn: Cú hích mới cho chứng khoán Việt?
Thị trường chứng khoán đang thiếu vắng sự hiện diện tương xứng của khối FDI. Những điều chỉnh chính sách gần đây mở ra cơ hội rút ngắn lộ trình lên sàn, nhưng bài toán nằm ở việc biến chủ trương thành làn sóng niêm yết thực chất.
Tỷ trọng quá nhỏ so với vai trò của FDI
Dù khu vực FDI đóng góp lớn vào sản xuất và xuất khẩu, số doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên sàn vẫn rất hạn chế. Thống kê cho thấy hiện chỉ khoảng 10 doanh nghiệp FDI xuất hiện trên HOSE, HNX và UPCoM, với tổng vốn hóa chưa tới 0,1% quy mô toàn thị trường – một tỷ lệ khiêm tốn so với vai trò của khu vực này trong nền kinh tế.
Trong nhóm này có các doanh nghiệp như CTCP Everpia (EVP), CTCP Mirae (KMR), CTCP Dây và Cáp điện Taya Việt Nam (TYA), CTCP Công nghiệp Gốm sứ Taicera (TCR), CTCP Siam Brothers Việt Nam (SBV) trên HOSE; CTCP Công nghiệp Tung Kuang (TKU) trên HNX; cùng một số doanh nghiệp giao dịch trên UPCoM.
Xét về hiệu quả kinh doanh, phần lớn doanh nghiệp FDI niêm yết vẫn duy trì lợi nhuận dương trong năm 2025, song quy mô vốn hóa nhỏ và thanh khoản hạn chế khiến nhóm này chưa tạo được ảnh hưởng đáng kể đến cấu trúc thị trường.
Vì sao cần thêm “hàng hóa” FDI?
Theo lãnh đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), sự tham gia của doanh nghiệp FDI chất lượng cao sẽ giúp đa dạng hóa ngành nghề, cân bằng lại cấu trúc thị trường – vốn đang nghiêng nhiều về tài chính, ngân hàng và bất động sản.
Động lực này càng trở nên cấp thiết khi Việt Nam hướng tới mục tiêu được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi. Một thị trường có cơ cấu doanh nghiệp đa dạng, minh bạch và quy mô đủ lớn sẽ thuận lợi hơn trong việc thu hút dòng vốn FII và các quỹ đầu tư tổ chức toàn cầu.
Các nhà quản lý quỹ cho rằng, nhà đầu tư tổ chức nước ngoài đặc biệt quan tâm đến chất lượng tăng trưởng, quản trị minh bạch, chuẩn mực ESG, quy mô vốn hóa và tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free float). Điều này đồng nghĩa, chỉ tăng số lượng doanh nghiệp FDI niêm yết là chưa đủ, mà còn phải nâng chuẩn chất lượng.
Gỡ vướng pháp lý, rút ngắn lộ trình lên sàn
Một điểm mới đáng chú ý là việc ban hành Nghị định 245/2025/NĐ-CP, cho phép rút ngắn quy trình niêm yết sau IPO xuống còn khoảng 30 ngày, thay vì kéo dài nhiều tháng hoặc cả năm như trước. Doanh nghiệp có thể thực hiện song song thủ tục IPO và niêm yết, giảm đáng kể chi phí cơ hội.
Cơ quan quản lý cũng khẳng định, nguyên tắc không phân biệt giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI. Khi đáp ứng đầy đủ điều kiện theo Luật Chứng khoán – bao gồm yêu cầu về báo cáo tài chính kiểm toán hai năm gần nhất được chấp nhận toàn phần – doanh nghiệp FDI hoàn toàn có thể tham gia thị trường như các doanh nghiệp nội.
Đáng chú ý, với các doanh nghiệp đang hưởng ưu đãi đầu tư, điều kiện then chốt là phải giải tỏa các cam kết đặc thù (nếu có) để đảm bảo bình đẳng giữa các chủ thể trên thị trường vốn.
Bài toán không chỉ nằm ở cơ chế
Việc “mở cửa” pháp lý là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Thách thức còn nằm ở quyết định chiến lược của chính các tập đoàn FDI: có sẵn sàng đại chúng hóa tại Việt Nam hay không, trong bối cảnh nhiều công ty mẹ đã niêm yết tại thị trường nước ngoài.
Nếu được tháo gỡ đồng bộ từ pháp lý đến chính sách ưu đãi, làn sóng niêm yết FDI có thể trở thành cú hích kép: vừa tăng quy mô thị trường chứng khoán, vừa củng cố vị thế của Việt Nam trong bản đồ đầu tư khu vực. Ngược lại, nếu thiếu động lực đủ mạnh, mục tiêu đa dạng hóa “hàng hóa” và hút vốn ngoại dài hạn sẽ vẫn là bài toán chưa có lời giải trọn vẹn.
