Iraq “đóng van” xuất khẩu: mắt xích mong manh của thị trường dầu lộ diện

Theo dõi KTMT trên

Thị trường dầu mỏ toàn cầu vừa xuất hiện một tín hiệu bất thường: chính quyền Iraq quyết định tạm dừng hoạt động tại các cảng dầu chiến lược sau loạt vụ tấn công nhằm vào tàu chở dầu tại khu vực Vịnh Ba Tư. Động thái được công bố ngày 11.3 bởi Farhan al-Fartousi, Tổng Giám đốc Công ty Cảng quốc gia Iraq (GCPI), đánh dấu lần hiếm hoi một quốc gia xuất khẩu dầu lớn phải chủ động “đóng van” hạ tầng xuất khẩu vì rủi ro an ninh hàng hải.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), Iraq hiện sản xuất khoảng 4,3–4,5 triệu thùng dầu mỗi ngày, trong đó hơn 80% được xuất khẩu qua các cảng phía nam như Basra và Khor al-Zubair. Riêng cụm cảng Basra xử lý khoảng 3,2–3,4 triệu thùng/ngày, tương đương gần 4% nguồn cung dầu toàn cầu. Vì vậy, ngay cả gián đoạn ngắn hạn cũng có thể tạo ra một “nút thắt” mới trong dòng chảy năng lượng từ Trung Đông – khu vực cung cấp gần 30% nguồn dầu thế giới, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).

Nhưng điều khiến thị trường chú ý không chỉ là lượng dầu có thể bị gián đoạn. Theo Amrita Sen, đồng sáng lập hãng phân tích Energy Aspects, rủi ro lớn nhất lần này nằm ở an ninh vận tải dầu. “Khi các tuyến vận chuyển trở thành mục tiêu tấn công, tác động thị trường có thể lớn hơn nhiều so với việc cắt giảm sản lượng đơn thuần”, bà Amrita Sen nhận định.

Dữ liệu từ Lloyd’s List Intelligence cho thấy, phí bảo hiểm chiến tranh đối với tàu đi qua khu vực Vịnh Ba Tư đã tăng 30–40% chỉ trong vài ngày sau các sự cố gần đây. Theo Vandana Hari, nhà sáng lập Vanda Insights, khi chi phí vận tải và bảo hiểm tăng mạnh, giá dầu thường phản ứng mạnh hơn so với mức độ gián đoạn nguồn cung thực tế.

Trong khi đó, thị trường dầu toàn cầu hiện vận hành với biên độ an toàn khá mỏng. IEA dự báo nhu cầu dầu năm 2026 có thể đạt khoảng 104 triệu thùng/ngày, trong khi năng lực dự phòng của các nhà sản xuất lớn chỉ ở mức 3–4 triệu thùng/ngày. Điều đó khiến bất kỳ gián đoạn nào trong chuỗi vận chuyển cũng có thể nhanh chóng khuếch đại biến động giá.

Theo ước tính của Goldman Sachs, chỉ cần 1 triệu thùng/ngày nguồn cung bị gián đoạn kéo dài, giá dầu Brent có thể tăng thêm 10–20 USD mỗi thùng. Khi đó, các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng lớn tại châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Ấn Độ sẽ là những bên chịu tác động rõ rệt nhất từ chi phí năng lượng cao và rủi ro nguồn cung.

Nếu các cuộc tấn công nhằm vào tàu dầu tại khu vực Vịnh Ba Tư tiếp tục leo thang, thị trường năng lượng toàn cầu có thể bước vào giai đoạn nhạy cảm hơn với các rủi ro địa chính trị. Khi đó, không chỉ nguồn cung dầu mà toàn bộ chuỗi vận chuyển – từ bảo hiểm hàng hải, chi phí logistics đến thời gian giao hàng – đều có thể trở thành biến số mới định hình giá năng lượng. Điều này đồng nghĩa với việc giá dầu trong thời gian tới có thể biến động mạnh hơn, trong khi các nền kinh tế phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng sẽ phải đối mặt với áp lực chi phí ngày càng lớn.