Dấu ấn mẫu hệ và bản sắc buôn làng trong không gian nhà dài Ê Đê
Với nét kiến trúc độc đáo, nhà dài của người dân tộc Ê Đê không chỉ là nơi ở mà còn mang dấu ấn thiêng liêng về sự gắn kết cộng đồng.
Ngày 17/11, Bảo tàng Đắk Lắk tổ chức khai mạc trưng bày nhà dài truyền thống của dân tộc Ê Đê.
Nhà dài từ lâu đã trở thành biểu tượng văn hóa đặc trưng, là không gian kiến trúc độc đáo gắn liền với đời sống sinh hoạt, tín ngưỡng và tâm linh của cộng đồng Ê Đê ở Đắk Lắk.
Đồng bào Ê Đê theo chế độ mẫu hệ, vì vậy xưa kia nhà dài là nơi chung sống của đại gia đình, nơi các thế hệ nối tiếp nhau lớn lên, gắn bó và duy trì phong tục truyền thống. Ngôi nhà không chỉ đơn thuần là nơi ở mà còn mang dấu ấn thiêng liêng về sự kết nối cộng đồng. Mỗi khi gia đình có thêm một thành viên nữ lập gia đình, nhà dài lại được nối thêm, tạo nên không gian rộng lớn, đậm tình thân.
Được dựng từ những nguyên liệu quen thuộc như gỗ, tre, nứa…, nhà dài truyền thống của người Ê Đê mang vẻ mộc mạc nhưng vẫn tinh tế. Từng cột nhà, tấm sàn, bức vách đều chứa đựng ký ức và hơi ấm của nhiều thế hệ. Đây không chỉ là nơi sinh sống mà còn là không gian diễn ra các hoạt động cộng đồng quan trọng: họp gia đình, nghi lễ vòng đời, cùng những lời ca, điệu múa, sử thi được lưu giữ qua hàng trăm năm.
Không gian trưng bày được thiết kế dựa trên kiến thức, ký ức và kinh nghiệm sống của chính người Ê Đê, với sự tham gia của các nghệ nhân – những người am hiểu sâu sắc từng chi tiết trong sinh hoạt truyền thống.
Bước vào nhà dài trưng bày, du khách như được trở về với đời sống buôn làng xưa. Những bộ chiêng đồng, ghế kpan, ché rượu cần tượng trưng cho sự giàu có và tinh thần gắn kết cộng đồng, đồng thời gợi nhắc đến di sản không gian văn hóa cồng chiêng gắn bó mật thiết với đời sống tâm linh người Ê Đê.
Tiếp đến là không gian sinh hoạt thường ngày của các thành viên trong gia đình. Khung dệt, gùi, nồi đồng, chõ xôi… được sắp đặt chân thực, mỗi vật dụng đều kể câu chuyện về sự khéo léo, cần mẫn và sáng tạo của người phụ nữ Ê Đê trong đời sống gia đình.
Một già làng từng nói: “Nhà dài không chỉ là nơi ở, mà là linh hồn của buôn làng. Mất nhà dài là mất một phần hồn của người Ê Đê”.
Bà Võ Thị Phượng - Giám đốc Bảo tàng Đắk Lắk cho hay, trưng bày Nhà dài Ê Đê không chỉ là một hoạt động chuyên môn của Bảo tàng, mà còn là một lời cam kết mạnh mẽ của ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đắk Lắk trong việc giữ gìn và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống, để các thế hệ mai sau vẫn còn được nghe tiếng chiêng ngân, được tự hào về di sản của cha ông.
Khi bước vào không gian trưng bày nhà dài Ê Đê, du khách không chỉ chiêm ngưỡng hiện vật, mà còn được đi ngược dòng thời gian, trở về với cội nguồn, nơi văn hóa không chỉ được lưu giữ mà còn đang sống, đang thở, đang kể chuyện bằng chính hơi thở đại ngàn.
Thơ Trịnh
