Chuyên gia cảnh báo rủi ro khi dồn vốn dài hạn lên hệ thống ngân hàng
Các chuyên gia cảnh báo khoảng trống vốn dài hạn 20–30 tỷ USD mỗi năm đang đặt ra bài toán lớn cho nền kinh tế, trong khi hệ thống ngân hàng không còn đủ dư địa để tiếp tục “gánh” vai trò cung ứng vốn chủ lực.
Phát biểu tại Diễn đàn Thị trường Trái phiếu Doanh nghiệp Việt Nam 2026, ông Nguyễn Quang Thuân – Chủ tịch FiinGroup và FiinRatings – cho biết hệ số an toàn vốn (CAR) của hệ thống ngân hàng hiện dưới 11%, trong khi khoảng 90% tiền gửi là ngắn hạn. Sự lệch pha này buộc các ngân hàng phải dùng vốn ngắn hạn để tài trợ cho các nhu cầu đầu tư dài hạn.
Theo ước tính của FiinRatings, để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP 10%, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần tương đương khoảng 40% GDP, tạo ra khoảng trống vốn dài hạn lên tới 20–30 tỷ USD mỗi năm. “Nếu tiếp tục sử dụng vốn ngắn hạn cho nhu cầu dài hạn, rủi ro sẽ rất lớn và tính bền vững của nền kinh tế sẽ bị ảnh hưởng”, ông Thuân nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, ông Kim Eng Tan từ S&P Global cho rằng hệ thống ngân hàng Việt Nam đang có mức rủi ro cao (9/10) trong nhóm các quốc gia cùng mức thu nhập. Việc tiếp tục mở rộng tín dụng có thể làm tăng quy mô nhưng không cải thiện chất lượng tài sản, thậm chí làm gia tăng rủi ro.
Trong bối cảnh đó, phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp được xem là yêu cầu cấp thiết để giảm tải cho hệ thống ngân hàng. Năm 2025, thị trường này đã phục hồi rõ nét với tổng phát hành riêng lẻ đạt 576 nghìn tỷ đồng (+31,6%) và phát hành ra công chúng gần 52 nghìn tỷ đồng (+36%).
Tuy nhiên, thị trường vẫn tồn tại những điểm nghẽn mang tính cấu trúc. Tỷ lệ nhà đầu tư nước ngoài chỉ khoảng 0,1%, thấp hơn đáng kể so với Hàn Quốc (21%), Malaysia (14%) hay Indonesia (14%). Đồng thời, dòng vốn đang tập trung lớn vào ngân hàng và bất động sản, trong khi các lĩnh vực sản xuất và hạ tầng – vốn cần nguồn vốn dài hạn – lại ngày càng bị thu hẹp.
Bên cạnh đó, thanh khoản thị trường chủ yếu tập trung ở kỳ hạn ngắn 1–3 năm, trong khi chi phí vốn vẫn ở mức cao 10–13% do thiếu hệ thống định giá chuẩn theo kỳ hạn và mức độ tín nhiệm. Điều này khiến doanh nghiệp đối mặt với rủi ro tái cấp vốn và hạn chế khả năng triển khai các dự án dài hạn.
Các chuyên gia cho rằng việc xây dựng hệ thống định giá chuẩn, cải thiện thanh khoản và thu hút mạnh hơn dòng vốn tổ chức, đặc biệt là vốn ngoại sẽ là chìa khóa để phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Một thị trường vốn cân bằng, với vai trò lớn hơn của trái phiếu, sẽ giúp giảm phụ thuộc vào ngân hàng và tạo nền tảng tài chính dài hạn cho tăng trưởng bền vững.
