Cảnh báo doanh nghiệp sử dụng “hai sổ kế toán”, ngành thuế siết kiểm soát trên toàn quốc

Theo dõi KTMT trên

Dữ liệu từ các đơn vị cung cấp phần mềm đang được tổng hợp để phục vụ công tác quản lý và triển khai giải pháp kiểm soát trên phạm vi toàn quốc.

Tại họp báo thường kỳ quý I/2026 của Bộ Tài chính diễn ra chiều 9/4 tại Hà Nội, ông Lê Long, Phó Cục trưởng Cục Thuế cho biết, việc doanh nghiệp duy trì hai hệ thống sổ kế toán – một phục vụ quản trị nội bộ, một cung cấp cho cơ quan chức năng – là hành vi vi phạm nghiêm trọng. Mục đích của hành vi này thường nhằm né tránh nghĩa vụ thuế hoặc làm sai lệch báo cáo tài chính.

Theo đại diện cơ quan thuế, hành vi lập “hai sổ” không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn làm méo mó môi trường kinh doanh. Đáng lưu ý, việc này có thể được tổ chức bài bản, khó bị phát hiện nếu không có hoạt động thanh tra, kiểm tra chuyên sâu.

Thực tế, nhiều vụ việc đã bị phát hiện với quy mô lớn. Điển hình, Công ty Hoàng Long bị xác định lập hai hệ thống kế toán để che giấu doanh thu, gây thất thu hơn 241 tỷ đồng tiền thuế. Tương tự, Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu sử dụng hai phần mềm khác nhau trong quản lý và kê khai, khiến ngân sách thiệt hại khoảng 150 tỷ đồng. Các trường hợp này cho thấy xu hướng vi phạm ngày càng phức tạp và gia tăng về quy mô.

Cơ quan thuế nhận định, nguyên nhân xuất phát từ ý thức chấp hành pháp luật chưa cao, cùng với động cơ tối đa hóa lợi nhuận và giảm nghĩa vụ thuế. Một số doanh nghiệp chưa đánh giá đầy đủ rủi ro pháp lý, hoặc cho rằng hành vi có thể che giấu được.

Trước thực trạng trên, ngành thuế đã yêu cầu các đơn vị cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử thống kê danh sách khách hàng sử dụng phần mềm kế toán đến hết ngày 31/3 và gửi về trước ngày 8/4, đồng thời thực hiện cập nhật định kỳ hàng tháng.

Việc thu thập dữ liệu nhằm giúp cơ quan quản lý nắm bắt quy mô doanh nghiệp, tổ chức, hộ kinh doanh đang sử dụng phần mềm kế toán, từ đó hỗ trợ công tác kê khai, nộp thuế và kiểm soát nghĩa vụ thuế. Tính đến ngày 7/4/2026, đã có 42 đơn vị cung cấp danh sách với tổng cộng 12.809 khách hàng. Dữ liệu này tiếp tục được cập nhật trên toàn quốc.

Trên cơ sở đó, cơ quan thuế sẽ tiến hành rà soát, phát hiện và cảnh báo các trường hợp có dấu hiệu sử dụng nhiều hệ thống kế toán từ tháng 4/2026 nhằm phục vụ công tác quản lý.

Song song, nhiều giải pháp kiểm soát cũng được triển khai. Trong đó, ngành thuế tăng cường giám sát dòng tiền, hạn chế thanh toán bằng tiền mặt và đẩy mạnh kết nối dữ liệu với hệ thống ngân hàng, đặc biệt đối với các giao dịch giá trị lớn.

Ngoài ra, công nghệ được đẩy mạnh ứng dụng trong quản lý thuế. Các công cụ phân tích dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) được sử dụng để nhận diện rủi ro, phát hiện bất thường trong doanh thu hoặc biên lợi nhuận. Phương thức quản lý theo đó chuyển dần từ kiểm tra thủ công sang giám sát dựa trên dữ liệu.

Công tác quản lý hóa đơn điện tử và phần mềm kế toán cũng được siết chặt, với yêu cầu kết nối dữ liệu bán hàng theo thời gian thực trong một số lĩnh vực. Các đơn vị cung cấp phần mềm có trách nhiệm cung cấp thông tin khách hàng để phục vụ kiểm soát.

Đồng thời, cơ quan thuế tăng cường phối hợp với lực lượng chức năng trong xử lý vi phạm. Những trường hợp có dấu hiệu gian lận sẽ được chuyển hồ sơ sang cơ quan công an để điều tra theo quy định.

Bên cạnh các biện pháp kiểm soát, hoạt động tuyên truyền cũng được đẩy mạnh nhằm nâng cao nhận thức tuân thủ pháp luật. Các chương trình khuyến khích người tiêu dùng lấy hóa đơn, phản ánh hành vi vi phạm được triển khai song song với cảnh báo về rủi ro pháp lý.

Liên quan đến tình trạng doanh nghiệp có doanh thu lớn nhưng vẫn báo lỗ, ông Lê Long cho biết qua rà soát có hơn 400 doanh nghiệp đạt doanh thu từ 1.000 tỷ đồng mỗi năm nhưng kê khai thua lỗ. Theo cơ quan thuế, việc này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, song không loại trừ trường hợp thiếu trung thực trong kê khai khi doanh nghiệp vẫn mở rộng hoạt động và tăng vốn.

Để xử lý, ngành thuế đang triển khai các biện pháp quản lý rủi ro, nâng cao tính minh bạch và tăng cường tuyên truyền về nghĩa vụ kê khai chính xác. Đồng thời, các chế tài đối với hành vi kê khai sai lệch cũng được nhấn mạnh.

Cơ quan thuế cũng đẩy mạnh công tác kiểm tra, rà soát việc kê khai và nộp thuế. Với các trường hợp phát hiện sai sót, doanh nghiệp sẽ được hướng dẫn điều chỉnh kịp thời.

Đáng chú ý, chuyên đề kiểm tra đối với các doanh nghiệp thua lỗ kéo dài, lãi thấp đã được triển khai trên toàn hệ thống. Danh sách các doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng trở lên nhưng lỗ liên tiếp hai năm đã được tổng hợp để đưa vào kế hoạch thanh tra, kiểm tra năm 2026.

Theo cơ quan thuế, việc đồng bộ các giải pháp từ thu thập dữ liệu, ứng dụng công nghệ đến tăng cường kiểm tra nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, ngăn chặn hành vi gian lận và đảm bảo thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế theo quy định.

N.H