Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, góp phần xây dựng chính quyền địa phương tỉnh Hòa Bình vững mạnh

VŨ MẠNH HÙNG
Văn phòng Hội Chữ thập đỏ tỉnh Hòa Bình

Xã, phường, thị trấn (gọi chung là cấp xã) có vị trí rất quan trọng trong hệ thống chính quyền bốn cấp của nước ta hiện nay, vấn đề này quy định trong Hiến pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Chính quyền cấp xã có chức năng: Bảo đảm việc chấp hành các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, quyết định của chính quyền Nhà nước cấp trên; quyết định và đảm bảo thực hiện các chủ trương, biện pháp để phát huy mọi khả năng và tiềm năng của địa phương về các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng, không ngừng cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân trong xã và làm tròn nghĩa vụ của địa phương với Nhà nước.

Nhiệm vụ của chính quyền cấp xã được quy định trong Hiến pháp và Luật tổ chức và hoạt động của Hội đồng nhân dân và uỷ ban nhân dân các cấp. Sự vững mạnh của chính quyền cấp xã là nền tảng cho sự vững mạnh của hệ thống chính quyền trong cả nước và ngược lại. Khâu quan trọng quyết định sự vững mạnh của hệ thống chính quyền cơ sở phải nói đến khâu cán bộ, hay nói cách khác cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng, gắn liền với vận mệnh của Đảng, của đất nước và chế độ, là then chốt trong công tác xây dựng Đảng, trung tâm trong kiện toàn hệ thống Nhà nước. Cán bộ, công chức cấp xã là những người gần dân nhất, trực tiếp tiếp xúc với nhân dân, hàng ngày triển khai, hướng dẫn, vận động nhân dân thực hiện mọi chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, trực tiếp lắng nghe, giải quyết hoặc kiến nghị lên chính quyền cấp trên những kiến nghị, ý kiến, nguyện vọng của nhân dân. Vì vậy, chất lượng hoạt động của cán bộ, công chức chính quyền cấp xã ảnh hưởng trực tiếp đến sức mạnh của hệ thống chính trị ở cơ sở, tác động trực tiếp đến sự nghiệp cách mạng và đổi mới của Đảng và Nhà nước. Cán bộ là một yếu tố quan trọng nhất trong việc xây dựng và củng cố chính quyền cấp xã vững mạnh. Đồng thời muốn xây dựng và củng cố đội ngũ cán bộ công chức chính quyền cấp xã vững mạnh thì phải xây dựng cán bộ, công chức có đủ năng lực và phẩm chất để thực hiện sự nghiệp đổi mới mà Đảng ta đã khởi xướng. Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng (2016) khẳng định: Hoàn thiện tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương bảo đảm phục vụ tốt nhất người dân, doanh nghiệp. Xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm quản lý nhà nước về kinh tế, xã hội đối với chính quyền các cấp. Tập trung vào cung cấp dịch vụ công, bảo đảm an sinh xã hội, an toàn xã hội, nâng cao phúc lợi xã hội và cải thiện đời sống cho người dân. Hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ và tổ chức bộ máy phù hợp đối với chính quyền đô thị, hải đảo. Trong Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa IX về đổi mới và nâng cao chất lượng của hệ thống chính trị ở cơ sở xã, phường, thị trấn nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước đã xác định từ nay đến năm 2005, cần tập trung giải quyết mấy vấn đề cơ bản và bức xúc trong đó ghi rõ: Xây dựng đội ngũ cán bộ ở cơ sở có năng lực tổ chức và vận động nhân dân thực hiện đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước, công tâm, thạo việc, tận tuỵ với dân, biết phát huy sức dân, không tham nhũng, không ức hiếp dân; trẻ hóa đội ngũ, chăm lo công tác đào tạo, bồi dưỡng, giải quyết hợp lý và đồng bộ chính sách đối với cán bộ cơ sở.

Hòa Bình là một tỉnh miền núi thuộc vùng Tây bắc Việt Nam, có địa bàn rộng lớn với số lượng các xã khó khăn lớn, đa số trên địa bàn tỉnh là đồng bào dân tộc sinh sống. Đời sống kinh tế xã hội thấp kém, trình độ văn hóa chưa cao, càng đòi hỏi vai trò của đội ngũ cán bộ công chức cấp xã lớn hơn so với các địa phương khác.

Sự cần thiết nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ công chức chính quyền cấp xã tỉnh Hòa Bình

Xuất phát từ đặc điểm chính quyền cấp xã và vị trí, vai trò của đội ngũ cán bộ công chức chính quyền cấp xã

Chính quyền cấp xã là đơn vị hành chính ở cơ sở, trực tiếp tổ chức đưa đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước vào cuộc sống. Đây cũng là nơi gần dân nhất, tiếp thu những ý kiến của nhân dân để phản ánh cho Đảng và Nhà nước hoàn thiện chính sách, pháp luật. Trên thực tế, cán bộ công chức cấp xã phải giải quyết một khối lượng công việc rất lớn, đa dạng và phức tạp, liên quan đến mọi mặt của đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng ở cơ sở. Do đó, nếu đội ngũ cán bộ công chức sa sút về phẩm chất, không đủ năng lực công tác sẽ gây những hậu quả tiêu cực và nghiêm trọng về nhiều mặt đối với mỗi địa phương nói riêng và cả nước nói chung. Lý luận và thực tiễn đã chứng minh, việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ công chức chính quyền cấp xã là nhân tố then chốt trong xây dựng hệ thống chính quyền vững mạnh. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy “Cấp xã là gần gũi dân nhất, là nền tảng của hành chính, cấp xã làm được việc thì mọi công việc đều xong xuôi”. Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX xác định: “Xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở có năng lực tổ chức và vận động nhân dân thực hiện đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước, công tâm, thạo việc, tận tụy với dân, biết phát huy sức dân, không tham nhũng, không ức hiếp dân, trẻ hóa đội ngũ, chăm lo công tác đào tạo, bồi dưỡng, giải quyết hợp lý và đồng bộ chính sách đối với cán bộ cơ sở”. Do đó, vấn đề nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ công chức cấp xã là nội dung trọng tâm, then chốt góp phần xây dựng hệ thống chính trị, chính quyền vững mạnh từ cơ sở.

Xuất phát từ yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta luôn chú trọng và quan tâm tới việc xây dựng đội ngũ cán bộ công chức nói chung và cán bộ công chức chính quyền cấp xã nói riêng. Đây là nhân tố then chốt để thực hiện nhiệm vụ trọng tâm là phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hóa đất nước, hội nhập kinh tế quốc tế; thực hiện thành công chương trình cải cách nền hành chính nhà nước và xây dựng nông thôn mới, góp phần ổn định hệ thống chính trị và chất lượng bộ máy nhà nước.

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng đã đề ra mục tiêu: “Xây dựng bộ máy nhà nước tinh gọn, trong sạch, vững mạnh. Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và định hướng phát triển kinh tế-xã hội. Tập trung tạo dựng thể chế, luật pháp, cơ chế, chính sách và môi trường, điều kiện thuận lợi, an toàn để kinh tế thị trường vận hành đầy đủ, thông suốt, hiệu quả và hội nhập quốc tế; phát huy mạnh mẽ quyền dân chủ, tự do sáng tạo của người dân trong phát triển kinh tế – xã hội”. Chương trình tổng thể cải cách nền hành chính nhà nước đến năm 2020 cũng xác định, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ công chức là một trong bảy chương trình hành động chiến lược góp phần xây dựng nền hành chính dân chủ, trong sạch, vững mạnh, chuyên nghiệp, từng bước hiện đại, xây dựng bộ máy nhà nước hoạt động có hiệu lực, hiệu quả. Trong đó, đặt ra yêu câu xây dựng được đội ngũ cán bộ công chức hành chính vừa có phẩm chất đạo đức tốt, vừa có năng lực, trình độ chuyên môn cao, có kỹ năng quản lý, vận hành bộ máy hành chính để thực hiện có hiệu quả các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Xuất phát đặc điểm của tỉnh Hòa Bình cũng như từ những bất cập về chất lượng và yêu cầu chuẩn hóa đội ngũ cán bộ công chức chính quyền cấp xã của tỉnh Hòa Bình hiện nay

Trong những năm qua, đội ngũ cán bộ công chức chính quyền cấp xã của tỉnh từng bước phát triển cả số lượng và chất lượng, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu của thời kỳ mới. Đa số cán bộ công chức cấp xã có phẩm chất đạo đức tốt, trung thành với lý tưởng, tin tưởng vào sự nghiệp đổi mới của Đảng; có lối sống giản dị, trong sáng, gìn gũi với nhân dân, tâm huyết với công việc. Đây là nhân tố quan trọng góp phần đảm bảo tổ chức thực hiện thành công đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, lãnh đạo nhân dân phát triển kinh tế – xã hội và thực hiện thắng lợi các mục tiêu mà tỉnh đề ra.

Tuy nhiên, trước tác động tiêu cực của kinh tế thị trường, một bộ phận cán bộ công chức nói chung, cán bộ công chức cấp xã của tỉnh nói riêng có biểu hiện suy thoái về phẩm chất đạo đức, thái độ quan liêu, hách dịch, chưa thực hiện tốt công tác dân chủ cơ sở; có dấu hiệu, tư tưởng cơ hội, ý thức kỷ luật kém gây mất đoàn kết nội bộ; tinh thần phê bình và tự phê bình còn thấp, gây tổn hại đến uy tín và làm giảm sút lòng tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước. Mặt khác, tỉ lệ cán bộ công chức chưa đạt chuẩn còn cao.

Theo số liệu thống kê của sở Nội vụ tỉnh Hòa Bình, tính đến tháng 12/2016, số lượng và chất lượng cán bộ công chức ở Hòa Bình như sau: số lượng, chất lượng cán bộ, công chức chính quyền cấp xã Tỉnh Hòa Bình: Tỉnh hiện có 01 thành phố, 10 huyện. Toàn tỉnh có 210 xã, phường, thị trấn, trong đó có 95 xã đặc biệt khó khăn, với tổng sổ cán bộ, công chức cấp xã là 3752 người (gồm cán bộ chuyên trách, cán bộ không chuyên trách và công chức chuyên môn). Trong đó thành phố Hòa Bình với 15 đơn vị hành chính cấp xã có 375 cán bộ công chức cấp xã. Huyện Lương Sơn có 20 đơn vị hành chính cấp xã, với 345 cán bộ công chức. Huyện Cao Phong có 13 đơn vị hành chính cấp xã với 299 cán bộ công chức. Huyện Đà Bắc với 20 đơn vị hành chính có 340 cán bộ công chức cấp xã. Huyện Kim Bôi có 28 đơn vị cấp xã và 664 cán bộ công chức cấp xã. Huyện Kỳ Sơn có 10 đơn vị cấp xã với 24 cán bộ công chức cấp xã. Huyện Lạc Sơn có 29 đơn vị cấp xã với 667 cán bộ công chức cấp xã. Huyện Lạc Thủy có 15 đơn vị với 345 cán bộ công chức cấp xã. Huyện Mai Châu có 23 đơn vị với 529 cán bộ công chức cấp xã. Huyện Tân Lạc bao gồm 24 đơn vị với 552 cán bộ công chức cấp xã. Huyện Yên Thủy với 13 đơn vị và 300 cán bộ công chức cấp xã.

Chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã của tỉnh Hòa Bình được nâng lên rõ rệt. Năm 2002 những người có trình độ cao đẳng, đại học, chiếm tỷ lệ 1,6% đến năm 2006 tỷ lệ này là 4,7% và nay là 9,5%; trình độ trung cấp năm 2002 chiếm tỷ lệ 17% đến năm 2006 tỷ lệ này là 26% và 2016 là 40%; trong đó công chức xã có 89% có trình độ chuyên môn từ trung cấp trở lên. Hiện nay số cán bộ chuyên trách và công chức cấp xã trong tỉnh có trình độ chuyên môn đạt chuẩn là 57,8 %. Về trình độ lý luận chính trị, năm 2006 có 46% cán bộ, công chức cấp xã có trình độ từ sơ cấp trở lên, đến nay là 73,64%;

Qua số liệu trên cho thấy, trình độ của đội ngũ cán bộ công chức chính quyền cấp xã ở nước ta còn thấp. Vì vậy, việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ công chức chính quyền cấp xã là việc làm rất cần thiết hiện nay.

Một số giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ công chức chính quyền cấp xã

Một là, hoàn thiện chế độ, chính sách đối với đội ngũ cán bộ công chức chính quyền cấp xã.

Chế độ, chính sách đối với cán bộ công chức chính quyền cấp xã trong những năm qua đã từng bước được hoàn thiện theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 5, khóa IX của Đảng: “Cán bộ cơ sở xã, phường, thị trấn có chế độ làm việc và được hưởng chính sách về cơ bản như cán bộ công chức nhà nước”. Tuy nhiên, chế độ đãi ngộ đối với cán bộ công chức chính quyền cấp xã ở nước ta còn thấp, việc trả lương chưa thực sự gắn với vị trí việc làm và hiệu quả công việc. Trong thời gian tới, cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện chính sách tiền lương để cán bộ công chức yên tâm và tâm huyết trong công tác. Đặc biệt, cần xây dựng một số chế độ, chính sách cụ thể đối với những cán bộ công chức cấp xã thôi công tác trước tuổi về hưu do chưa đạt chuẩn và năng lực, trình độ hạn chế, tuổi đời cao; chế độ hỗ trợ cho cán bộ luân chuyển; chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao về công tác tại các xã, phường, thị trấn.

Hai là, hoàn thiện công tác phân tích công việc, xác định vị trí việc làm và xây dựng khung năng lực đối với các vị trí chức danh.

Luật cán bộ, công chức năm 2008 và Nghị định so 92/2009/NĐ-CP ngày 22/10/2009 của Chính phủ quy định cụ thể 8 nhóm chức vụ đối với cán bộ cấp xã (tương ứng với 11 chức danh) và 7 chức danh công chức cấp xã. Với mỗi vị trí đã có các quy định tương đối cụ thể về tiêu chuẩn chức danh, là cơ sở để tạo nguồn, tuyển dụng, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng và giải quyết chế độ, chính sách đối với cán bộ công chức cấp xã. Đây là bước tiến quan trọng hướng tới chuyên nghiệp hóa, hiện đại hóa đội ngũ cán bộ công chức, góp phần trực tiếp nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả quản lý của bộ máy nhà nước. Tuy nhiên, tiêu chuẩn chức danh hiện nay đã bộc lộ nhiều bất hợp lý, nhiều điểm không còn phù hợp với thực tiễn của các khu vực, vùng miền khác nhau trong cả nước; nặng về định tính, thiếu các tiêu chuẩn định lượng. Do đó, việc cần thiết hiện nay là phải hoàn thiện công tác phân tích công việc, xác định vị trí việc làm và xây dựng khung năng lực đối với các vị trí chức danh, coi đây là công cụ quan trọng nhất trong quản lý cán bộ công chức.

Ba là, hoàn thiện công tác thu hút, quy hoạch và sử dụng cán bộ công chức.

Đẩy mạnh việc tuyển dụng sinh viên tốt nghiệp cao đẳng, đại học chính quy có chuyên môn phù hợp về công tác tại các xã, phường, thị trấn. Tổ chức thi tuyển công chức đảm bảo khách quan, công bằng và mang tính cạnh tranh cao. Chỉ đưa vào quy hoạch hoặc giới thiệu để bầu vào chức danh cán bộ những người có đủ tiêu chuẩn theo quy định, có điều kiện và khả năng hoàn thành nhiệm vụ được giao; tăng cường bố trí sử dụng cán bộ trẻ, cán bộ nữ được đào tạo cơ bản, đã qua thử thách trong thực tiễn, có triển vọng phát triển; thực hiện tốt công tác luân chuyển cán bộ. Đồng thời, không bố trí những cán bộ không có khả năng hoàn thành nhiệm vụ, xử lý nghiêm khắc đối với những người không chấp hành chủ trương điều động, luân chuyển của cấp có thẩm quyền.

Bốn là, nâng cao hiệu quả công tác đào tạo, bồi dưỡng.

Các địa phương cần chủ động xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ công chức cấp xã trong từng năm và cả nhiệm kỳ; gắn bồi dưỡng về chính trị – chuyên môn với giáo dục phẩm chất, ý thức tinh thần trách nhiệm của cán bộ công chức; tăng cường đào tạo theo vị trí việc làm. Nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên; đổi mới phương pháp giảng dạy; tăng cường quản lý chất lượng đào tạo và cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho đào tạo; phối hợp với một số cơ sở đào tạo uy tín để nâng cao chất lượng đào tạo.

Năm là, hoàn thiện công tác kiểm tra, đánh giá, khen thưởng và kỷ luật.

Công tác kiểm tra, đánh giá, khen thưởng và kỷ luật có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc nâng cao chất lượng cán bộ công chức cấp xã. Thông qua hoạt động này nhằm phát hiện những tiêu cực, bất cập nảy sinh từ cán bộ và công tác cán bộ. Qua đó, động viên khen thưởng những nhân tố tích cực, xử lý kịp thời những sai phạm, củng cố lòng tin của nhân dân đối với Đảng và chính quyền. Việc đánh giá cán bộ công chức phải đảm bảo nội dung, quy trình theo quy định, công khai, dân chủ với tiêu chuẩn rõ ràng, minh bạch. Gắn đánh giá với công tác tự phê bình, phê bình và thực hiện nghiêm túc việc tổ chức lấy phiếu tín nhiệm với các chức danh chủ chốt; tạo điều kiện để nhân dân tích cực tham gia giám sát, đánh giá và góp ý cho đội ngũ cán bộ công chức. Kiên quyết xử lý nghiêm những cán bộ vi phạm, nhiều khuyết điểm, không hoàn thành nhiệm vụ được giao.

TÀI LIỆU:

1. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện đại hội XII, NXB CTQG, H. 2016.

2. Hồ Chí Minh, toàn tập, tập 5, Nxb CTQG, H.1995.

3. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX, Nxb CTQG, H.2002.

4. Đối với cán bộ cấp xã theo Quyết định số 04/2004/QĐ-BNV ngày 16/01/2004 của Bộ trưởng Bộ Nội vụ về Quy định tiêu chuẩn đối với CBCC xã, phường, thị trấn; đối với công chức cấp xã theo Thông tư 06/2012/TT-BNV ngày 30/10/2012 hướng dẫn chức danh, tiêu chuẩn cụ thể, nhiệm vụ và tuyển dụng công chức xã, phường, thị trấn.